أربعینات

چهل حدیث های کوتاه در موضوع های متفاوت

أربعینات

چهل حدیث های کوتاه در موضوع های متفاوت

أربعینات

خورشید، محمد است و صادق ماه است
خورشید همیشه با قمر، همراه است
یعنی که ولادت امام صادق
در روز ولادت رسول الله است
خجسته میلاد رئیس دین و رئیس مذهب مبارک باد
*بسم الله الرَّحمن الرَّحیم*
امام صادق علیه السلام:
مَنْ حَفِظَ مِنْ أَحَادِیثِنا أَرْبَعِینَ حَدِیثاً بَعَثَهُ اللَّهُ یَوْمَ الْقِیَامَةِ عَالِماً فَقِیها. الکافی‏ ج۱: ص۴۸.
سعی ما بر فراهم نمودن چهل حدیث های موضوعی است که آسان وسریع در دسترس اندیشوران محقق، مبلغین، سخنوران و ارباب منبر (حفظهم الله) باشد.
عزیزان، ما را از نظرات سودمندتان محروم نفرمایید. قبلا از الطاف شما متشکریم.
***
ایمیل: chelhadith.ir@gmail.com
جستجو درپایگاه شمارابه هدف نزدیک میکند

امام صادق علیه السلام فرمودند: هر کس چهل حدیث از احادیث ما را حفظ کند خداوند او را روز قیامت عالم و فقیه مبعوث می فرماید

صحیفة المحبّة

سائل کاشانى (سده دهم هجرى)

تحقیق: محمّد مهدى فقیهى

درآمد

صحیفة المحبة رساله مختصرى است شامل دو بخش : الف . چهل حدیث در فضایل على علیه السلام، ب . ترجمه منظوم هر حدیث با دو بیت. در اینجا توضیحاتى درباره هر دو بخش ذکر مى شود.
الف: چهل حدیث در فضایل على علیه السلام، چهل حدیثى است که از حضرت پیامبر صلى الله علیه و آله در فضایل حضرت على علیه السلام نقل شده است . اغلب این احادیث (۳۵ حدیث) از کتاب «السبعین فی فضایل امیرالمؤمنین» میر سید على همدانى ۱، گزین شده است .
از این چهل حدیث نسخه اى ضمن مجموعه شماره ۸۰۸۴


1. میر سید على همدانى مشهور به شاه همدان (متولد ۱۲ رجب ۷۱۴ ومتوفاى ۶ ذى حجه ۷۸۶ ق) که نسبتش به امام زین العابدین علیه السلاممى رسد، بدین ترتیب : سید على همدانى بن سید شهاب الدین بن محمد بن على بن یوسف بن محمد بن جعفر بن عبداللّه بن محمد بن على بن حسن بن حسین بن الامام زین العابدین بن الامام الحسین بن على بن ابى طالب علیهم السلام. براى شرح حال و آثار وى رجوع شود به کتاب : احوال و آثار و اشعار میر سید على همدانى، تألیف دکتر محمد ریاض .


صحیفة المحبة - صفحه 212

کتابخانه حضرت آیت اللّه مرعشى موجود است ۱ که در اینجا همان نسخه، اصل قرار گرفت .
این چهل حدیث را حاج میرزا على افشار مشهور به صدر الذاکرین و متخلص به واله (متوفاى 1330 ق) در منظومه اى به نام توان و روان ۲ شرح و تفسیر نموده است .
شیخ آقا بزرگ تهرانى نیز از این چهل حدیث یاد کرده است ۳ .
ب : ترجمه منظوم چهل حدیث چهل حدیث مذکور به خامه شاعرى با شعر به فارسى ترجمه شده است . از این ترجمه دو نسخه در دست است با این خصوصیات :
الف : نسخه کتابخانه دانشگاه تهران رساله چهارم از مجموعه شماره 164 ۴ .
ب : نسخه کتابخانه مجلس شوراى اسلامى، ضمن مجموعه شماره 1016 کتابهاى اهدایى سید محمد صادق طباطبایى به مجلس ۵، در پایان این نسخه شاعر تخلص خود را ذکر کرده است:

«سایل» ارباب نظم را صله استصله نظم خویش پیدا کن
شعر در شأن مرتضى گفتىصله از مرتضى تمنا کن
استاد حایرى در فهرست مجلس، احتمال داده که شاعر مذکور، همان سایل کاشانى باشد که در قرن دهم مى زیسته است.


1.فهرست نسخه هاى خطى کتابخانه حضرت آیت اللّه مرعشى، ج ۲۱، ص ۸۶

2.نسخه اى از این کتاب در کتابخانه مجلس شوراى اسلامى به شماره ۱۳۸۷۹ موجود است و در سال ۱۳۳۵ ق، در ۳۹۰ ص، به چاپ رسیده است .

3.الذریعة إلى تصانیف الشیعه، شیخ آقا بزرگ تهرانى، ج ۱۵، ص ۲۳

4.فهرست نسخه هاى خطى کتابخانه مرکزى دانشگاه تهران، ج ۲، ص ۱۵۷

5.فهرست نسخه هاى خطى کتابخانه مجلس شوراى اسلامى، عبدالحسین حایرى، ج ۲۳، ص ۲۹۵


صحیفة المحبة - صفحه 213

تصحیح رساله

تصحیح رساله از روى سه نسخه صورت گرفت که علایم هر کدام چنین است :
نسخه شماره 8084 کتابخانه آیت اللّه مرعشى با رمز «الف» .
نسخه شماره 164 دانشگاه تهران با رمز «ب» .
نسخه شماره 1016 کتابخانه مجلس شوراى اسلامى با رمز «ج».
احادیث نیز از کتاب «السبعین» و سایر مصادر حدیثى استخراج شده است .


صحیفة المحبة - صفحه 216

حرفى که بر زبان من است و حدیثى که حرز جان من است، ذکر مولایى است که وصى خواجه لولاست و محبتش ۱ از همه اولى «ذکره عبادة وحبّه سعادة» علیهما التحیّة والسّلام وآلهما وصحبهما الکرام.
و بعد: این چند ۲ کلمه اى است که صاحب «أُوتیت جوامع الکلم» در مناقب ابن عم خود أمیر البررة ۳ وقاتل الکفرة الإمام المظفّر والشجاع الغضنفر اسد اللّه الغالب المرتضى علیّ بن أبی طالب و أهل بیتش علیهم السلام فرموده وذات ملک صفاتش را به ابلغ وجه ستوده، انتخبتها من الکتب المعتبرة فی مناقبه منها کتاب السبعین فی فضائل أمیرالمؤمنین علیه السلام من تصانیف العارف الصمدانی المشتهر بعلی الثانی أمیر سید علی الهمدانی . قدس سره العزیز . .
و در ذیل هر حدیث ۴ دو بیت فارسى بطریق ترجمه مؤدّى مى شود ۵ [تذکرة


1.ج: محبیّش.

2.ب و ج: چهل.

3.ج: أمیرالمؤمنین.

4.ج: حدیثى.

5.در نسخه ج آمده: ترغیباً لمحبّیه وترغیماً لمبغضیه.


صحیفة المحبة - صفحه 217

للسلطان الأعظم الخاقان الأعدل الأکرم المدعو باسم المصطفى المنسوب بنسب المرتضى خلاصة الرضویة وسلالة المرتضویة السلطان ابن السلطان ابن السلطان أبو المکارم سلطان أحمدخان اللّهم مهّد قواعد عدالته] ۱ واللّه الموفق والمعین.

http://bayanbox.ir/view/2816279023922942021/%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%AA101.png۱.

قال النبیّ صلى الله علیه و آله: عِنْوانُ صَحیفَةِ المؤمِنِ حُبُّ عَلیِّ بنِ أبی طالبٍ.

نامه مشرک است آن که در او                                نبود نام سرور غالب
هست عنوان نامه مؤمن دوستى على بو طالب۲


http://bayanbox.ir/view/2816279023922942021/%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%AA101.png۲.

قال النبیّ صلى الله علیه و آله: قُلْ لِمَنْ أَحَبَّ عَلِیّاً تَهَیَّأُ لِدُخُولِ الجَنَّةِ .

خواجه کز براى دوستیش همه۳                                کرد آماده حق سراى بهشت
گفت با دوستدار حیدر گوی که مهیّا شود براى بهشت

http://bayanbox.ir/view/2816279023922942021/%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%AA101.png۳.

ومِن کلامه صلى الله علیه و آله: کَفّی وکَفُّ عَلِیٍّ فی العَدْلِ سَواءٌ ۴ .

پیشواى رسل امین خداى۵                                آنکه در عدل، بر سر آمده است
گفت: کف من و کف حیدر در عدالت، برابر آمده است

http://bayanbox.ir/view/2816279023922942021/%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%AA101.png۴.

قال النبیّ صلى الله علیه و آله: اَلْقُرآنُ مع عَلِیٍّ وعَلِیٌّ مع الْقُرآنِ

مهبط جبرئیل و نقد خلیل                                آن که داناتر آمد از قرآن
گفت: قرآن مصاحب على است على آمد مصاحب قرآن

http://bayanbox.ir/view/2816279023922942021/%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%AA101.png۵.

ومِن کلامه صلى الله علیه و آله: أنَا وَ علیٌّ هذا حُجّة اللّهِ على خلقه

محرم بارگاه أو أدْنى یآن                                کش از صدق خاک درگاهیم
کرد اشارت به مرتضى که به خلق من و این هردو حجت اللّهیم

1.عبارت داخل کروشه فقط در نسخه ب آمده است.

2.ترجمه فقط در نسخه «ج» آمده است.

3.عبارت داخل پرانتز در نسخه ج نیست.

4.در نسخه ج «سواءُ فی العدل» است.

5.در نسخه ج «خدا» آمده است.


صحیفة المحبة - صفحه 218

http://bayanbox.ir/view/2816279023922942021/%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%AA101.png۶.

قال النبیّ صلى الله علیه و آله: من آذى علیّا فقد آذانی.

مرهم سینه دل افکاران                                آن که آزار کس نکو نشمرد
گفت هر ناکسى که آزارد مرتضى را، یقین مرا آزرد۱

 

http://bayanbox.ir/view/2816279023922942021/%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%AA101.png۷.

قال النبیّ صلى الله علیه و آله: النَّظَرُ فی ۲ وَجْهِ عَلیِّ بْنِ أَبی طالِبٍ ۳ عِبادةٌ.

تا به کى در اطاعت دگران                                دست بندى به سینه هر ساعت
رخ مگردان ز طاعت شاهى که نظر بر رخش بود طاعت


http://bayanbox.ir/view/2816279023922942021/%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%AA101.png۸.

و من کلامه صلى الله علیه و آله: ذِکرُ عَلِیِّ بْنِ أَبی طالِبٍ عِبادَةٌ ۴ .

ذکر خیر على کند همه عمر                                هر که ذکر خداش عادت شد
به عبادت گرا که پیغمبر گفت ذکر على عبادت شد


http://bayanbox.ir/view/2816279023922942021/%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%AA101.png
۹.

ومن کلامه صلى الله علیه و آله :علیٌّ منّی مثل رأسی من بدنی.

گفت سنسبتى هست با بدن سر                                نسبت شاه اولیا با من
راردار هاشمى نسبت نسبتش نسبت سر است و بدن


http://bayanbox.ir/view/2816279023922942021/%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%AA101.png۱۰.

قال رسول اللّه صلى الله علیه و آله: لَوِ اجْتَمَعَ النّاسُ عَلى۵ حُبِّ عَلیِّ بْنِ أبی طالِبٍ ماخَلَقَ اللّهُ النّار.

خلق اگر در محبت حیدر                                جمع کردى دل مشوّش را
از براى عذاب دوزخیان نافریدى خداى، آتش را

1.در نسخه ج «مرا یقین آزرد» آمده است.

2.نسخه ج: على.

3.«بن أبی طالب» را نسخه ج ندارد.

4.در نسخه ج: «ذکره عبادةٌ»آمده است.

5.نسخه ج: فی حبّ.


صحیفة المحبة - صفحه 219

http://bayanbox.ir/view/2816279023922942021/%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%AA101.png۱۱.

قال النبیُّ صلى الله علیه و آله: یُسْأَلُونَ عَنِ الإقْرارِ بِوِلایَةِ عَلِیٍّ.
                           

به ولاى على گراى که هست                                وایه دوستان عنایت او
ولى اش خوان ولى که مى پرسد حق ز اقرار بر ولایت او

http://bayanbox.ir/view/2816279023922942021/%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%AA101.png۱۲.

وَمِنْ کلامِهِ صلى الله علیه و آله: لَوْ لَمْ یُخْلَقْ عَلیُّ بْنُ أبی طالبٍ لَمْ یَکُنْ لِفاطمةَ کُفْوٌ.

مهتر انبیا و بهتر خلق گفت                                در شأن شاه دین پرور

که على گر نمى شدى مخلوق

کس نمى داشت فاطمه همسر

 

http://bayanbox.ir/view/2816279023922942021/%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%AA101.png۱۳.

قالَ النبیُّ صلى الله علیه و آله: عَلیٌّ بابٌ [حطّة] مَنْ دَخَلَ مِنْهُ کانَ مُؤْمِناً وَمَنْ خَرَجَ مِنْهُ کانَ کافِراً.

ذات سلطان اولیا بابى است                                کفر و ایمان به طوف او مضمر
هرکه داخل بود۱بود مؤمن هرکه خارج بود۲بود کافر


http://bayanbox.ir/view/2816279023922942021/%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%AA101.png۱۴.

قال النبیُّ صلى الله علیه و آله: حُبُّ علیٍّ بَراءَةٌ مِنَ النّارِ.

خوش حدیثى است دوستى على                                یادگیر این حدیث را زنهار
دوست دارش که گفت پیغمبر: دوستى اش رهایى است از نار

http://bayanbox.ir/view/2816279023922942021/%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%AA101.png۱۵.

قال النبیُّ صلى الله علیه و آله: عَلیٌّ خَیرُ البَشَرِ مَنْ أَبى فَقَدْ کَفَرَ.

بهترین بشر على را دان                                این چنین گفت بهترین بشر
برنگردى از این که گفت رسول۳ هرکه برگشت از این بود کافر

1.ج: هرکه در او.

2.ج: و آنکه خارج او بود.

3.ج: از این که در ره دین


صحیفة المحبة - صفحه 220

http://bayanbox.ir/view/2816279023922942021/%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%AA101.png۱۶.

ومن کلامه صلى الله علیه و آله: لکلّ نبیّ وصیٌّ و وارثٌ و إنّ علیّاً وصیّی و وارثی.

وصى و وارث رسول خداى                                مرتضى را شمر که گفت نبى:
هر نبى را وصى و وارث هست وصى و وارث من است على


http://bayanbox.ir/view/2816279023922942021/%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%AA101.png۱۷.

ومن کلامه صلى الله علیه و آله: حُبُّ عَلیِّ بْن أَبی طالبٍ یَأْکُلُ الذُّنوبَ کَما یَأکلُ النّارُ الحَطَبَ.

حُبّ شاه ولایت آتش وار                                آفت خرمن گناهان است
جرم ما هیزم است و منهزم است هیزم از آتشى که سوزان است

http://bayanbox.ir/view/2816279023922942021/%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%AA101.png۱۸.

قال النبی صلى الله علیه و آله: عَلیٌّ یَزهر فی الجنَّةِ ککوکبِ الصبحة لأهل الدُّنیا.

مرتضى دربهشتِ جاویدان                                چون خرامد به طالعِ فیروز
مى درخشد رخش بر اهل جهان چون درخشیدنِ ستاره ی روز

http://bayanbox.ir/view/2816279023922942021/%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%AA101.png۱۹.

وَمِنْ کلامِهِ صلى الله علیه و آله: حَقُّ علِیِّ بْنِ أَبی طالبٍ على هَذهِ الأُمَّةِ کَحَقِّ والِدٍ عَلى وَلَدِهِ.

خواجه حق شناس حق گفتار                                آنکه حق از اواش خرسند است
گفت حقّ على بر این امّت۱  همچو حقّ پدر به فرزند است

http://bayanbox.ir/view/2816279023922942021/%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%AA101.png۲۰.

قال رسول اللّه صلى الله علیه و آله: قُسِمَتِ الْحِکْمَةُ عَشْرَةَ أَجْزاءٍ فَأُعْطِیَ عَلیٌّ تِسعَةً والنّاسُ جُزْءاً واحِداً.

مصطفى گفت کرده شد قسمت                                حکمت، آن منبع هنرها را
بوده ده جزو داده شد ده آن۲ نُه على را یکى دگرها را

http://bayanbox.ir/view/2816279023922942021/%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%AA101.png۲۱.

قال النبیّ صلى الله علیه و آله: أَعْلَمُ أُمَّتی علِیُّ بْنُ أبی طالِبٍ.

بحر دانش علیّ عالى قدر                                آن که دانا دل است در همه فن
دانش او طلب که در همه۳فن اوست داناترینِ امّت من

1.ج: بر امت من.

2.ج: داده شد ز آن ده.

3.ج: دانش او طلب که گفت رسول.


صحیفة المحبة - صفحه 221

http://bayanbox.ir/view/2816279023922942021/%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%AA101.png۲۲.

ومن کلامه صلى الله علیه و آله: علیٌّ منّی وأنا مِنْهُ وَهُوَ وَلیُّ کُلِّ مُؤْمِنٍ.

مهتر خیل انبیا فرمود: که                                على از من است و من زعلى
على آمد ولیّ هر مؤمن اقتدا کن چو مؤمنان به ولی۱

 

http://bayanbox.ir/view/2816279023922942021/%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%AA101.png۲۳.

قال النبیُّ صلى الله علیه و آله: یا علیُّ أَنتَ یَعْسُوبُ المؤمنین وَالمالُ یَعسُوبُ الظّالِمینَ.

به على گفت پیشواى رسل                                آنکه مطلوب طالبان باشد
که تو یعسوب اهل ایمانى مال یعسوب ظالمان باشد

http://bayanbox.ir/view/2816279023922942021/%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%AA101.png۲۴.

ومن کلامه صلى الله علیه و آله: علیٌّ و شیعته هم الفائزون یوم القیامة.

پىرُوىِ عقل شد على، زانرو                                عاقلان پى رویش آموزند
پىرو او شَوى که روز جزا على و پى روانش فیروزند

     

http://bayanbox.ir/view/2816279023922942021/%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%AA101.png۲۵.

قال رسول اللّه صلى الله علیه و آله: سیکونُ مِنْ بعدی فِتنةٌ فإذا کانَ ذلکَ فالزموا علِیَّ بْنَ أبی طالبٍ فإِنَّه الفاروقُ بین الحقِّ والباطلِ.

مخبر لانبیَّ بعدی گفت:                                بعد من فتنه مى شود عاجل
به على بگروید کان ساعت او جدا مى کند حق از باطل


http://bayanbox.ir/view/2816279023922942021/%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%AA101.png۲۶.

ومن کلامه صلى الله علیه و آله: إنّ اللّه عزوجل جعل ذریة کل نبی فی صلبه وجعل ذریتی فی صلب علی بن أبی طالب.

هر نبى را نبیره اى داور                                داده از صلب او خجسته نبى
نبى ما نبیره او را خلق کرده خدا ز صلب على۲.

http://bayanbox.ir/view/2816279023922942021/%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%AA101.png۲۷.

ومن کلامه صلى الله علیه و آله:مکتوبٌ على باب الجنّة قبل أن یخلق اللّه السماوات والأرض بألفی عامٍ: محمّد رسول اللّه وعلیّ أخوه.

حق نوشته است بر در جنّت                                پیش از خلق آسمان و زمین
که محمد یقین رسول خداست على او را برادرى است امین

1.ج: به على.

2.ب: رباعى را ندارد.


صحیفة المحبة - صفحه 222

http://bayanbox.ir/view/2816279023922942021/%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%AA101.png۲۸.

ومن کلامه صلى الله علیه و آله: لکلِّ نبیّ صاحب سرٍّ وصاحبُ سرّی علیٌّ.

خواجه انبیا تکلم کرد به                                حدیثى که بس جلى باشد
هرنبى را چو صاحب سرّى است۱ صاحب سرّ من على باشد

http://bayanbox.ir/view/2816279023922942021/%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%AA101.png۲۹.

ومِنْ کلامِهِ: سُئِلَ النبیُّ صلى الله علیه و آله: مَنْ عِندَهُ عِلْمُ الکِتابِ؟ قال: إنّما ذلک علیُّ بن أبی طالبٍ.

از پیمبر سؤال کرد کسى که                                بگو نزد کیست علم کتاب
در جواب از ره صوابش گفت نیست آن جز على عالى مآب

http://bayanbox.ir/view/2816279023922942021/%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%AA101.png۳۰.

ومِنْ کلامه صلى الله علیه و آله: مثلُ علیّ بن أبی طالب فی الناس مثل قل هواللّه أحد فی القرآن.

علم قرآن على رساند به خلق                                به قراءات سبعه آمد از آن
نسبت ذات او به زمره خلق نسبت قل هو اللّه با قرآن

http://bayanbox.ir/view/2816279023922942021/%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%AA101.png۳۱.

قال النبی صلى الله علیه و آله: من کنت مولاه فعلیّ مولاه.

مقتداى امم، امام رسل                                گفت در شأن بحر علم۲،على
هر که مولاى او منم تحقیق همه هست مولاى او على ولى

http://bayanbox.ir/view/2816279023922942021/%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%AA101.png۳۲.

ومن کلامه صلى الله علیه و آله: أنا مدینة العلم و علیٌّ بابها من أراد العلم فلیأت الباب.

بحر علم و عمل گفت که من                                شهر علمم، على در است مرا
هرکه را درِ علم مى باید باید آمد به صدق از درِ ما

http://bayanbox.ir/view/2816279023922942021/%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%AA101.png۳۳.

ومن کلامه صلى الله علیه و آله: حُبُّ علیِّ بْنِ أبی طالبٍ حسنةٌ لایضرُّ معه سیّئةٌ وبُغضُهُ سیّئةٌ لایَنفعُ مَعَهَا حَسَنَةٌ.

حبّ شاه ولایت آن نیکى است                                کش مضرّت نمى رسد ز بدى
بغض وى آن بدى است کش نیکى نیست نافع که هست بى خردى

1.ج: هر نبى راست صاحب سرى.

2.ج: شهر علم.


صحیفة المحبة - صفحه 223

http://bayanbox.ir/view/2816279023922942021/%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%AA101.png۳۴.

قال رسول اللّه صلى الله علیه و آله: حبّ آل محمّد یوما خیرٌ مِنْ عبادةِ سنةٍ.

حبّ آل نبی گزین همه عمر                                که حبیب مهیمن متعال
گفت: یک روزه حب آل نبى بهتر است از عبادت یک سال


http://bayanbox.ir/view/2816279023922942021/%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%AA101.png۳۵.

ومن کلامه صلى الله علیه و آله: مثلُ أهل بیتى فیکم کمثل باب حطَّة مَن دَخَلَهُ غُفِرَ لَهُ.

گفت با امتان خویش نبى                                نسبت اهل بیت من به شما
نسبت باب حطه اى است که هست هر که داخل در او برى ز خطا

http://bayanbox.ir/view/2816279023922942021/%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%AA101.png۳۶.

قال النبیّ صلى الله علیه و آله: سَأَلْتُ ربّی عزَّوجلَّ أن لایُدخِلَ أَحَداً مِنْ أهل بیتی النار فَأعطانیها.

خواستم از خداى عزوجل                                نروند اهل بیتم اندر نار
کرد اعطا خداى۱خواسته ام این چنین گفت خواجه ابرار

http://bayanbox.ir/view/2816279023922942021/%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%AA101.png۳۷.

قال النبیّ صلى الله علیه و آله: اللهمّ هؤلاءِ أهل بیتی.

اهل بیت نبى بگویم کیست                                على و فاطمه، حسین و حسن
گفت روز مباهله: یا رب! این گروهند اهل خانه من

http://bayanbox.ir/view/2816279023922942021/%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%AA101.png۳۸.

ومن کلامه صلى الله علیه و آله: إنّا أهل البیت اختار اللّه لنا الآخرة على الدنیا.

خواجه آخر الزمان از لطف                                گفت با اقرباى خویش که ما
اهل بیتیم و بهر ما ایزد آخرت را گزیده بر دنیا

 

http://bayanbox.ir/view/2816279023922942021/%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%AA101.png۳۹.

قال النبیّ صلى الله علیه و آله: اللهمَّ لاتمیتنی حتّى تُرِیَنی وجه علیّ.

به سفر بود مرتضى، و رسول                                نگران شد دلش به سوى على
گفت: یا رب ز مرگ امانم ده تا نمایى مرا تو روى على

1.ج: دوست.


صحیفة المحبة - صفحه 224

http://bayanbox.ir/view/2816279023922942021/%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%AA101.png۴۰.و من کلامه صلى الله علیه و آله: لو أَنَّ الریاضَ أقلامٌ والبحرَ مِدادٌ والجِنَّ حُسّابٌ والإِنسَ کُتّابٌ ما أَحصَوا فضائلَ علیِّ بن أبی طالب.

گر به امر خداى عزوجل                                قلم آید ریاض و بحر مداد
جن محاسب شوند و کاتب انس شرح فضل على نشاید داد


تمّت الرسالة المسمّاة بصحیفة المحبّة بعون اللّه وحسن توفیقه.

«سایل» ارباب نظم را صله است                                صله نظم خویش پیدا کن
شعر در شأن مرتضى گفتى صله از مرتضى تمنا کن۱

 

تخریج الأحادیث:

1 . کتاب السبعین فی فضائل أمیرالمؤمنین للسید علی الهمدانیّ، ص 504، ح 1، وأخرجه ابن المغازلیّ فی مناقب علیّ بن أبی طالب 243 / 290 بإسناده عن أنس بن مالک عن الزهریّ، والخطیب فی تاریخ بغداد، ج 4، ص 410؛ ینابیع المودّة للعلاّمة القندوزیّ، ج 2، ص 78، ح 85 نقلاً عن الدیلمیّ و ج 2، ص 97 عن الخطیب؛ کنز العمال، ج 11، ص 601، ح 32900، نقلاً عن الخطیب؛ لسان المیزان، ج 4، ص 471، الصواعق المحرقة، ص 132، المناقب المرتضویّة، ص 21.
2 . کتاب السبعین، ص 514، ح 42، ینابیع المودّة للعلاّمة القندوزیّ، ج 2، ص 79، ح 91، کنوز الحقائق، ص 108، أرجح المطالب، ص 526.
3 . کتاب السبعین، ص 508، ح 17، وأخرجه ابن المغازلیّ فی المناقب، ص 129، ح 170، تاریخ بغداد، ج 5، ص 37، الخوارزمیّ فی المناقب، ص 235،

1.دو بیت آخر فقط در نسخه ج آمده است. و در پایان آن نسخه چنین آمده: «قد فرغ من تحریر هذا الأحادیث النبوی یوم السبت فی تاریخ سنة ۹۳۳».


صحیفة المحبة - صفحه ۲۲۵

ینابیع المودّة للعلاّمة القندوزیّ، ج ۲، ص ۷۹، ح ۹۱، أرجح المطالب، ص ۴۵۶.
۴ . کتاب السبعین، ص ۵۱۴، ح ۴۴، ینابیع المودّة للعلاّمة القندوزیّ، ج ۲، ص ۹۶، ح ۲۳۴ نقلاً عن الحاکم والطبرانیّ بهذا اللفظ؛ کنز العمال، ج ۱۱، ص ۶۰۳، ح ۳۲۹۱۲ نقلاً عن مستدرک الحاکم والأوسط للطبرانیّ عن أم سلمة؛ المستدرک للحاکم، ج ۳، ص ۱۲۴؛ مجمع الزوائد، ج ۹، ص ۱۳۴؛ الصواعق المحرقة، ص ۷۴ و ۷۵؛ نور الأبصار، ص ۷۳.
۵ . کتاب السبعین، ص ۵۱۷، ح ۵۷، ینابیع المودّة للعلاّمة القندوزیّ، ج ۲، ص ۷۴، ح ۳۹ باختلاف یسیر؛ کنز العمال، ج ۱۱، ص ۶۲۰، ح ۳۳۰۱۳ «أنا وهذا . یعنی علیّاً . حجّة علی أمّتی یوم القیامة» نقلاً عن الخطیب عن أنس؛ تاریخ بغداد، ج ۲، ص ۸۸، کنوز الحقائق، ص ۴۶.
۶ . الجامع الصغیر، ج ۲، ص ۵۴۷، ح ۸۲۶۶؛ ینابیع المودّة للعلاّمة القندوزیّ، ج ۲، ص ۸۱، ح ۱۱۰ وأیضاً ج ۲، ص ۱۰۱، ح ۲۶۷؛ کنز العمّال، ج ۱۱، ص ۶۰۱، ح ۳۲۹۰۱ بطرق مختلفة.
۷ . کتاب السبعین، ص ۵۱۱، ح ۳۰؛ المناقب لابن المغازلیّ، ص ۲۰۶، ح ۲۴۴؛ بإسناده عن معاذ بن جبل؛ ینابیع المودّة للعلاّمة القندوزیّ، ج ۲، ص ۸۳، ح۱۳۱ نقلاً عن الطبرانیّ والحاکم وابن عساکر، وأیضاً ص ۳۹۵، ح ۲۴ نقلاً عن الطبرانیّ والحاکم بإسناده عن ابن مسعود، و ص ۲۴۰، ح ۶۷۳ نقلاً عن صاحب الفردوس بإسناده عن معاذ بن جبل؛ کنز العمّال، ج ۱۱، ص ۶۰۱، ح ۳۲۸۹۵، و ص ۶۲۴، ح ۳۳۰۳۹ بإسناده عن ابن مسعود وعمران بن الحصین و عائشة.
۸ . کتاب السبعین، ص ۵۱۵، ح ۴۶؛ المناقب لابن المغازلیّ، ص ۲۰۶، ح ۲۴۳ بإسناده عن عائشة، ینابیع المودة للعلاّمة القندوزیّ، ج ۲، ص ۷۶، ح ۶۲، و۹۸۵۳۱۸ بإسناده عن عائشة.


صحیفة المحبة - صفحه ۲۲۶

۹ . کتاب السبعین فی فضائل أمیرالمؤمنین، ص ۵۱۷، ح ۵۷، أخرجه ابن المغازلیّ فی المناقب، ص ۹۲، ح ۱۳۵ بإسناده عن هیثم عن أحمد بن محمّد بن یزید؛ ینابیع المودّة للعلاّمة القندوزیّ، ج ۲، ص ۷۷، ح ۷۲؛ کنز العمال، ج ۱۱، ص ۶۰۳، ح ۳۲۹۱۴ بإسناده عن ابن عبّاس؛ المناقب للخوارزمیّ، ص ۸۹؛ الصواعق المحرقة، ص ۷۵؛ کنوز الحقائق، ص۱۸؛ مشارق الأنوار للحمزاویّ، ص ۹۱؛ ذخائر العقبى، ص ۶۳؛ الریاض النضرة، ج ۳، ص ۱۶۲؛ الجامع الصغیر، ج ۲، ص ۱۴۰، ح ۵۵۹۶.
۱۰ . کتاب السبعین، ص ۵۱۴، ح ۴۱؛ ینابیع المودّة للعلاّمة القندوزیّ، ج ۲، ص ۲۹۳، ح ۸۴۳، و ص ۲۹۰، ح ۸۳۰ بإسناده عن ابن عبّاس وعمر؛ إحقاق الحقّ، ج ۷، ص ۱۴۹ . ۱۵۲ الباب المتمم للتسعین بعد المائة بإسناده عن ابن عبّاس وأبی طالب الحسنی، وج ۱۷، ص ۲۴۰ . ۲۴۱، الباب الثانی والخمسون بعد المائة بإسناده عن علیّ علیه السلام وابن عبّاس وطاووس.
۱۱ . کتاب السبعین، ص ۵۱۶، ح ۵۱.
۱۲ . کتاب السبعین، ص ۵۱۴، ح ۴۳؛ ینابیع المودّة للعلاّمة القندوزیّ، ج ۲، ص ۸۰، ح ۹۸ نقلاً عن صاحب الفردوس بإسناده عن سلمان، و ص ۲۸۶، ح ۸۱۹ بإسناده عن أم سلمة، و ص ۲۴۴، ح ۶۸۶ نقلاً عن صاحب الفردوس بإسناده عن أم سلمة أیضاً.
۱۳ . کتاب السبعین، ص ۵۱۳، ح ۴۰، کذا فی الأصل ولم ترد کلمة (حطّة) فی المصدر، وجاء فی بعض المصادر (الدین) بدل (حطّة)؛ انظر ینابیع المودّة، ج ۲، ص ۲۴۳، ح ۶۸۳ بإسناده عن عبداللّه، کنزالعمّال، ج ۱۱، ص ۶۰۳، ح ۳۲۹۱۰.
۱۴ . ینابیع المودّة للعلاّمة القندوزیّ، ج ۲، ص ۷۵، ح ۵۵ نقلاً عن الدیلمیّ، و ح ۸۳۶۲۹۱ بإسناده عن ابن عبّاس؛ إحقاق الحقّ، ج ۷، ص ۱۴۸ نقلاً عن الدیلمیّ


صحیفة المحبة - صفحه ۲۲۷

والکنز بإسناده عن عمر، و ج ۱۷، ص ۲۳۶ . ۲۳۸ نقلاً عن الدیلمیّ.
۱۵ . ینابیع المودّة للعلاّمة القندوزیّ، ج ۲، ص ۷۸، ح ۸۱ نقلاً عن الخطیب البغدادیّ، و ص ۲۷۳، ح ۷۷۹ بإسناده عن حذیفة؛ الغدیر، ج ۳، ص ۲۲ و ج ۹، ص ۳۹۴؛ کنزالعمّال، ج ۱۱، ص ۶۲۵، ح ۳۳۰۴۵ بإسناده عن جابر؛ انظر المناقب للخوارزمیّ، ص ۱۸۷؛ الصواعق المحرقة، ص ۱۵۹؛ الدرّ المنثور للسیوطیّ، ج ۶، ص ۳۷۹؛ روح المعانی ج ۳۰، ص ۲۰۷؛ فتح القدیر للشوکانیّ، ج ۵، ص ۴۶۴.
۱۶ . کتاب السبعین، ص ۵۰۶، ح ۸، وأخرجه ابن المغازلی فی المناقب، ص ۲۰۰، ح ۲۳۸ بإسناده عن عبداللّه بن بریدة؛ ینابیع المودّة للعلاّمة القندوزیّ، ج ۲، ص ۷۹، ح ۹۶.
۱۷ . رساله السبعین فی فضائل امیرالمؤمنین، ص ۱۱۸؛ ترجمه و شرح دکتر محمد یوسف نیرى، انتشارات نوید شیراز.
۱۸ . کتاب السبعین، ص ۵۱۲، ح ۳۲؛ المناقب لابن المغازلی، ص ۱۴۰، ح ۱۸۴ و ۱۸۵ بإسناده عن أنس؛ ینابیع المودّة للعلاّمة القندوزیّ، ج ۲، ص ۷۷، ح ۷۴ نقلاً عن البیهقیّ، و ج ۹۷، ح ۲۳۹، نقلاً عن أبی بکر المطیریّ بإسناده عن أبی سعید، و ص ۲۴۱، ح ۶۷۵ نقلاً عن کتاب الفردوس؛ کنز العمّال، ج ۱۱، ص ۶۰۴، ح ۳۲۹۱۷ بإسناده عن أنس؛ إحقاق الحق، ج ۶، ص ۱۶۶ . ۱۶۹، الباب الثامن والسبعون بإسناده عن أنس و ج ۱۶، ص ۵۲۰ . ۵۲۳، الباب الرابع والخمسون بإسناده عن أنس، و فی بعض المصادر (یزهو) أو (یظهر) بدل (یزهر).
۱۹ . کتاب السبعین، ص ۵۱۰، ح ۲۳ عن صاحب الفردوس عن جابر بن عبداللّه ؛ المناقب لابن المغازلیّ، ص ۴۷، ح ۷۰ بإسناد آخر وباختلاف یسیر؛ ینابیع المودّة للعلاّمة القندوزی، ج ۲، ص ۷۶، ح ۵۸ عن الدیلمیّ؛ المناقب للخوارزمیّ، ص ۲۱۹؛ کنوز الحقائق، ص ۶۹؛ أرجح المطالب، ص ۵۰۱.


صحیفة المحبة - صفحه ۲۲۸

۲۰ . کتاب السبعین، ص ۵۱۵، ح ۴۷؛ المناقب لابن المغازلیّ، ص ۲۸۶، ح ۳۲۸ بإسناده عن إبراهیم بن علقمة عن عبداللّه .
۲۱ . کتاب السبعین، ص ۵۱۰، ح ۲۶ عن صاحب الفردوس عن سلمان رضی اللّه عنه؛ ینابیع المودّة للعلاّمة القندوزیّ، ج ۲، ص ۷۰، ح ۶؛ کنز العمّال، ج ۱۱، ص ۶۱۴، ح ۳۲۹۷۷ بإسناده عن الدیلمیّ عن سلمان، وقد ورد فی المصادر المذکورة: أعلم أمّتی من بعدی إلخ؛ المناقب للخوارزمیّ، ص ۴۹؛ کنوز الحقائق ص ۱۹؛ کفایة الطالب للکنجیّ، ص ۱۹۰.
۲۲ . کتاب السبعین، ص ۵۰۷، ح ۱۳؛ المناقب لابن المغازلیّ، ص ۲۲۹، ح ۲۷۶ بإسناده عن عمران بن حصین؛ ینابیع المودّة للعلاّمة القندوزیّ، ج ۲، ص ۷۸، ح ۷۷ نقلاً عن أبی داود الطیالسیّ، و ص ۱۵۹، ح ۴۴۹ نقلاً عن الترمذیّ بإسناده عن عمران بن حصین مع اختلاف یسیر؛ الغدیر، ج ۳، ص ۲۲ و ج ۷، ص ۱۷۷.
۲۳ . ینابیع المودّة للعلاّمة القندوزیّ، ج ۲، ص ۴۰۱، ح ۴۹ نقلاً عن ابن عدیّ بإسناده عن علیّ علیه السلام و ص ۹۷، ح ۲۴۰ نقلاً عن ابن عدیّ بإسناده عن علیّ علیه السلام؛ الغدیر، ج ۸، ص ۸۹ و ج ۴، ص ۶۵ بدون ذکر «والمال یعسوب الظالمین» و ج ۱۰، ص ۴۹، کنز العمّال، ج ۱۱، ص ۶۰۴، ص ۳۲۹۱۸ مع اختلاف یسیر.
۲۴ . کتاب السبعین، ص ۵۱۴، ح ۴۵؛ ینابیع المودّة للعلاّمة القندوزیّ، ج ۲، ص۳۱۲، ح ۸۹۱ بإسناده عن ابن عبّاس، و ص ۷۸، ح ۷۸، و ص ۷۷، ح ۶۷، نقلاً عن الدیلمیّ؛ الغدیر، ج ۲، ص ۳۵۱، و ج ۳، ص ۷۹.
۲۵ . کتاب السبعین، ص ۵۰۷، ح ۱۲؛ ینابیع المودّة للعلاّمة القندوزیّ، ج ۲، ص ۲۸۹، ح ۸۲۶ بإسناده عن أبی لیلى الغفاریّ؛ الغدیر، ج ۱۰، ص ۴۹.
۲۶ . کتاب السبعین، ص ۵۰۹، ح ۲۰؛ أخرجه ابن المغازلیّ فی المناقب، ص ۴۹، ح ۷۲ عن جابر بن عبداللّه الأنصاری؛ القندوزی فی ینابیع المودة، ج ۲، ص ۹۰،


صحیفة المحبة - صفحه ۲۲۹

ح ۱۹۱، نقلاً عن الطبرانیّ والخطیب البغدادیّ عن ابن عباس؛ کنز العمّال، ج ۱۱، ص ۶۰۰، ح ۳۲۹۸۲، نقلاً عن الطبرانیّ عن جابر و الخطیب عن ابن عباس.
۲۷ ....
۲۸ . کتاب السبعین، ص ۵۱۰، ح ۲۵؛ ینابیع المودّة للعلاّمة القندوزیّ، ج ۲، ص ۲۳۹، ح ۶۶۸ نقلاً عن صاحب الفردوس بإسناده عن سلمان؛ إحقاق الحقّ، ج۴، ص ۲۲۶ نقلاً عن الدیلمیّ بإسناده عن سلمان، و ج ۲۰، ص ۳۱۲ . ۳۱۳ النعت الحادی والثلاثون بإسناده عن سلمان.
۲۹ . کتاب السبعین، ص ۵۱۸، ح ۶۰؛ ینابیع المودّة للعلاّمة القندوزیّ، ج ۲، ص ۲۵۰، ح ۷۰۳، بإسناده عن عبد اللّه بن سلام.
۳۰ . کتاب السبعین، ص ۵۱۱، ح ۲۸ ؛ المناقب لابن المغازلیّ، ص ۶۹، ح ۱۰۰ بإسناده عن نعمان بن بشیر مع اختلاف یسیر؛ ینابیع المودّة للعلاّمة القندوزیّ، ج ۲، ص ۲۳۹، ح ۶۷۱ نقلاً عن صاحب الفردوس بإسناده عن حذیفة.
۳۱ . رساله السبعین فی فضایل امیرالمؤمنین، ص ۱۶۳.
۳۲ . کتاب السبعین، ص ۵۱۰، ح ۲۲؛ ینابیع المودّة للعلاّمة القندوزیّ، ج ۲، ص ۹۱، ح ۱۹۷، بإسناده عن ابن عباس و جابر؛ کنزالعمّال، ج ۱۱، ص ۶۰۰، ح ۳۲۸۹۰ و ص ۶۱۴، ح ۳۲۹۷۹.
۳۳ . رساله السبعین فی فضایل امیرالمؤمنین، ص ۱۸۰.
۳۴ . کتاب السبعین، ص ۵۱۹، ح ۶۴؛ ینابیع المودّة للعلاّمة القندوزیّ، ج ۲، ص ۲۵۲، ح ۷۰۷ نقلاً عن صاحب الفردوس بإسناده عن ابن مسعود، و ص ۲۶۹، ح ۷۶۷ بإسناده عن ابن مسعود؛ إحقاق الحقّ، ج ۹، ص ۴۹۷ . ۴۹۸، ح ۹۳ بإسناده عن ابن مسعود، و ج ۱۸، ص ۴۸۳، ح ۶۰ نقلاً عن الدیلمیّ بإسناده عن عبداللّه بن مسعود.


صحیفة المحبة - صفحه ۲۳۰

۳۵ . کذا فی الأصل، لکن جاء فی المصادر بصورة روایتین مستقلتین، الأولى: «مثل أهل بیتی فیکم مثل سفینة نوح من رکبها نجى ومن تخلف عنها هلک»، انظر کتاب السبعین، ص ۵۲۰، ح ۶۶؛ المناقب لابن المغازلیّ، ص ۱۳۲، ح ۱۷۳، بإسناده عن ابن عبّاس؛ ینابیع المودّة للعلاّمة القندوزیّ، ج ۲، ص ۲۵۲، ح ۷۰۹ نقلاً عن صاحب الفردوس بإسناده عن أبی سعید الخدریّ؛ المعجم الکبیر، ج ۳، ص ۴۵؛ مجمع الزوائد، ج ۹، ص ۱۶۸؛ السیرة الحلبیة، ج ۳، ص ۱۱، الروایة الثانیة وقد جاءت هکذا: «اللّهمّ لاتمتنی حتی ترینی وجه علیّ بن أبی طالب» أنظر: المناقب لابن المغازلیّ، ص ۱۲۲، ح ۱۶۰ من طرق متعددة بإسناده عن أم عطیّة؛ ینابیع المودّة للعلاّمة القندوزیّ، ج ۲، ص ۱۸۴، ح ۵۳۲ نقلاً عن الترمذیّ بإسناده عن أم عطیّة، مصابیح السنّة، ص ۲۰۲؛ الریاض النضرة، ج ۲، ص ۲۱۶؛ ذخائر العقبى، ص ۶۴؛ البدایة والنهایة، ج ۷، ص ۳۵۶.
۳۶ . رساله السبعین فی فضائل أمیرالمؤمنین، ص ۱۹۷.
۳۷ . ینابیع المودّة للعلاّمة القندوزیّ، ج ۲، ص ۲۲۴، ح ۶۳۲ نقلاً عن الغسانیّ، و ح ۶۳۴ نقلاً عن أبی الخیر القزوینیّ الحاکم، و ص ۲۲۶، ح ۶۳۷ نقلاً عن المناقب، و ص ۲۲۷، ح ۶۳۹، ۶۴۰، ۶۴۱ أخرجه عن الترمذیّ فی المناقب فی موضع مناقب أهل البیت بإسناده عن أم سلمة و عمربن أبی سلمة و واثلة بن الأسقع؛ إحقاق الحقّ، ج ۵، ص ۳۶، ح ۶۳ بإسناده عن سلیم بن قیس الهلالیّ.
۳۸ . کتاب السبعین، ص ۵۱۹، ح ۶۵؛ ینابیع المودّة للعلاّمة القندوزیّ، ج ۲، ص ۲۵۲، ح ۷۰۸ نقلاً عن صاحب الفردوس بإسناده عن ابن مسعود؛ إحقاق الحقّ، ج ۹، ص ۳۸۸، ح ۱۱ بإسناده عن ابن مسعود.
۳۹ ....
۴۰ . کتاب السبعین، ص ۵۲۱، ح ۷۰؛ ینابیع المودّة للعلاّمة القندوزیّ، ج ۲، ص


صحیفة المحبة - صفحه ۲۳۱

۲۸۵، ح ۸۱۳ باسناده عن عمر، و ص ۲۵۴، ح ۷۱۳ نقلاً عن صاحب الفردوس بإسناده عن ابن عبّاس؛ إحقاق الحقّ، ج ۴، ص ۳۸۹، ح ۱ من الأحادیث الجامعة بإسناده عن ابن عبّاس؛ المناقب للخوارزمیّ، ج ۲، ص ۲۳۵؛ کفایة الطالب، ص ۱۲۳؛ لسان المیزان، ج ۵، ص ۶۲.


http://bayanbox.ir/view/7666600223333653754/chelhadith.ir000221112.jpg

نظیم اللئالى

سید قوام الدین محمد بن محمد مهدى حسینى سیفى قزوینى (م ۱۱۵۰ ق)

تحقیق: حسین گودرزى

درآمد

سیدمحمد بن محمدمهدى حسینى سیفى قزوینى، ملقّب به قوام الدین، و متخلص به سیفى و جمال و قوام، از دانشمندان و ادیبان نیمه اول قرن دوازدهم هجرى است . وى در اواخر سده یازدهم هجرى در شهر قزوین در خانواده اى اصیل از خاندان سادات سیفى قزوین دیده به جهان گشود . نسبت سادات سیفى قزوین از طریق جدّشان قاضى سیف الدین محمد، به زید بن الحسن بن على بن ابیطالب علیهم السلام منتهى مى شود.
او پس از تکمیل تحصیلات مقدماتى در قزوین، براى فراگیرى دروس عالیه آن زمان به اصفهان مهاجرت کرد و از محضر علامه ملامحمد باقر مجلسى و آیت اللّه شیخ جعفر کمره اى اصفهانى استفاده نمود و پس از دستیابى به مقامى والا در علوم و فنون


نظیم اللئالی - صفحه 366

مختلف، به قزوین بازگشت.
حزین لاهیجى یکى از معاصران قوام، در تذکره اش درباره وى، چنین مى نگارد :
«السید الجلیل قوام الدین محمد یوسف الحسینى القزوینى ـ علیه الرحمة ـ احوال سلسله سادات سیفى قزوین و اصحاب کمالى که در آن خانواده بودند بر واقفان سیر مخفى نخواهد بود . بالجمله میرزا قوام الدینِ مذکور، سلاله آن خاندان و از مشاهیر افاضل زمان بود.
در علوم عربیت خلیل العصر و در فقه و حدیث جلیل القدر و منشرح الصدر، متحلّى به اجناس فضایل و نقاوه اتقاى کامل بود؛ پیوسته ملجأ قربا و ضعفاى هر دیار وکف دریا نوالش رشک ابر بهاره قلم از اوصاف کمالش به عجز و انکسار اعتراف دارد . . .» ۱ .
علاّمه مجلسى نیز در اجازه اى که به قوام در شعبان سال 1107 ق نوشته، وى را چنین مى ستاید:
«السیّد الأیّد، الحسیب النسیب، اللبیب الأدیب، الفاضل الکامل، البارع المتوقد، الزکی الألمعی اللوذعی، السید قوام الدین ـ . . . ـ بعد ما أخذ منّی من العلوم الدینیة والمعارف الیقینیة شطرا . . .» ۲ .
سید نورالدین بن نعمة اللّه جزائرى در «الإجازة الکبیرة» خود، قوام الدین را چنین توصیف مى کند:
«کان فاضلاً علامة محققا کثیر الاحتیاط فی العلم و العمل، عظیم النفع، جلیل الشأن، مهذب الأخلاق، . . .» ۳ .


1.تذکره حزین، ص ۲۷ و ۲۸

2.طبقات اعلام الشیعة، ص۶۰۳

3.مصدر سابق و اعیان الشیعة، ج۸، ص۴۵۲


نظیم اللئالی - صفحه 367

آثار

قوام الدین تألیفاتى متنوع در علوم مختلف از جمله فقه، اصول، فلسفه و اخلاق از خود به جاى گذارده که بیشتر آنها به نظم است .
از جمله نگاشته هاى وى عبارتند از:
1 ـ أرجوزة فى الأخلاق ۱ .
2 ـ أرجوزة فى الأسطرلاب ۲ : که نظمِ «صحیفة الأسطرلاب» شیخ بهایى است.
3 ـ أرجوزة فى أصول الفقه ۳ : قوام الدین قزوینى دو ارجوزه در اصول فقه دارد . یکى نظمِ «زبدة الأصول» ۴ شیخ بهایى، و دیگرى نظم «مختصر الأصول» ابن حاجب.
4 ـ أرجوزة فى البیان ۵ .


1.الذریعة إلى تصانیف الشیعة، ج۱، ص۴۵۲

2.الذریعة، ج۱، ص ۴۵۵

3.الذریعة، ج۱، ص۴۶۱

4.نسخه اى از نظم «زبدة الأصول» شیخ بهایى در کتابخانه محمود فرهاد معتمد در تهران موجود است که قوام الدین آن رادر قزوین به مولانا على نقى تبریزى بخشیده و اجازه اى به خط خود در پایان آن نوشته که متن آن اجازه چنین است: «قد وهبت هذا الکتاب للفاضل المتقی مولانا علی نقی التبریزی أیام إقامته ببلدة قزوین حیث کان راغباً إلى اقتناء العلوم و المعارف و زاهداً فی حطام الدنیا وزینتها، ثبّته اللّه على نیّته و بلّغه أحسن أمنیّته و أجزت له ـ أیدک اللّه ـ روایة عنّی للطالبین و کتب هذه الأحرف بیده الجانیة ناظم الرسالة قوام الدین محمد حسینی، ختم اللّه له بالحسنى فی ۲۶ ذی القعدة الحرام سنة ۱۱۴۷ ه.». «نشریه کتابخانه مرکزى دانشگاه تهران درباره نسخه هاى خطى، دفتر سوم، ص۲۵۰ و ۲۵۱».

5.الذریعة، ج۱، ص۴۶۴


نظیم اللئالی - صفحه 368

5 ـ نظم الحساب ۱ : نظمِ «خلاصة الحساب» شیخ بهایى است.
6 - مفرح القوام ۲ : که نظمِ قانونچه است.
7 ـ التحفة القوامیة ۳ : که نظم اللمعة الدمشقیة شهید ثانى است.
8 ـ أرجوزة فى النحو ۴ : نظم کافیه است با عنوان الصافیة.
9 ـ دیوان سیفى قزوینى: ۵ وى در شعر طبع روانى داشته و به سه زبان فارسى و عربى و ترکى شعر مى سرود . نسخه اى از دیوان وى تاکنون شناسایى نشده است .
10 ـ رمح الخط: ۶ که در آن بخشِ علم خط از «الشافیة» ابن حاجب را به نظم کشیده است.
11 ـ شکیات منظومه ۷ : که چهل بیت است در شکّیات نماز.
12 ـ الباقیات الصالحات : شرحى است بر صلوات خواجه نصیر که در میراث اسلامى ایران، دفتر سوم با مقدمه و تصحیح جناب آقاى ابوالفضل حافظیان به چاپ رسیده است.
13 ـ مرثیه جگرسوز و مرثیه اشکبار : هفت قصیده (هفتاد و دو بیت) است در مرثیه امام حسین علیه السلام و یاران وى، که بخشى از آن با تصحیح جناب آقاى ابوالفضل حافظیان در مجله پاسدار اسلام به چاپ رسید.


1.همان، ج۱، ص۴۷۱

2.همان، ج۱، ص۴۸۴

3.الذریعة، ج۱، ص۴۹۰

4.همان، ج۱، ص۵۰۴

5.همان، ج۹، ص۴۸۷

6.همان، ج۱۱، ص۲۴۸

7.همان، ج۱۴، ص۲۱۹


نظیم اللئالی - صفحه 369

14 ـ نظیم اللئالی (رساله حاضر).
علاوه بر کتاب هاى فوق، اشعار و رساله هاى متفرقه بسیارى از قوام الدین بر جاى مانده است که در کتب تذکره و در ضمن برخى مجموعه ها از آنها یاد شده است. ۱

نظیم اللئالى

این کتاب، منتخب چهل حدیثِ از احادیث گُهر بار معصومین علیهم السلام است که همگى به نظم کشیده شده اند. قوام الدین این رساله را به آقامحمود بیک جبّه دار باشى تقدیم کرده و نظم آن در محرم 1102 به پایان رسانیده است . او ابتدا نام کتابى را که حدیث از آن نقل شده، ذکر مى کند و پس از آن متن حدیث را مى آورد ؛ آنگاه هر حدیث را با یک رباعى به فارسى بر مى گرداند.
مصادرى که قوام الدین از آنها نقل کرده، شامل مصادر خاصه و عامه است که همه آنها امروزه در دست است.

1.براى شرح حال مفصل صاحب ترجمه و آثار وى به مآخذ زیر مراجعه کنید: تلامذه علامه مجلسى، ص ۷۳، اجازة الکبیرة، عبداللّه جزائرى، ص۱۶۵؛ ریحانة الأدب، ج۴، ص۴۹۲؛ زندگینامه علامه مجلسى، مصلح الدین مهدوى، ج۲، ص۹۲؛ فرهنگ بزرگان اسلام و ایران، ص۵۸۵؛ فرهنگ سخنوران، خیام پور، ص۴۷۶؛ معجم مؤلّفى الشیعه، ص۳۱۵؛ نجوم السماء، ص۱۹۴؛ معجم مؤلفین، ج۱۱، ص۳۰۴؛ الفوائد الرضویة، ص۶۲۱؛ الکنى والالقاب، ج۳، ص۹۰؛ ریاض الجنة زنوزى، روضه رابعه، ص۶۷۱؛ شمع انجمن، ص۲۰۶؛ روز روشن، ص۵۶۳؛ ریاض العارفین، آفتاب آراى لکهنوى، ج۲، ص۱۲۹ و . . . .


نظیم اللئالی - صفحه 370

تصحیح رساله

تصحیح این رساله بر اساس دو نسخه انجام شده است، با این خصوصیات :
1 ـ نسخه کتابخانه حضرت آیت اللّه مرعشى که در ضمن مجموعه شماره 9470 آمده است . ۱ در این مجموعه سه رساله از قوام الدین (مرثیه جگرسوز، الباقیات الصالحات، نظیم اللئالی) واقع شده و نظیم اللئالی در برگ هاى 40 تا 48 آن قرار گرفته است . درمیانه این نسخه از نیمه حدیث اول تا آخر حدیث پنجم افتادگى دارد .
2 ـ نسخه کتابخانه مرکزى دانشگاه تهران که در ضمن مجموعه شماره 2569 برگ هاى 2 تا 5 قرار گرفته است . ۲ این نسخه به خط مو?ف در سال 1102 ق تحریر شده و اندکى افتادگى دارد.
در تصحیح، نسخه دانشگاه تهران با علامت «الف» آمده و موارد اختلاف با نسخه مرعشى - که با علامت «ب» مشخص شده -، در پاورقى تذکر داده شده است .
در پایان لازم مى دانم که از زحمات بى دریغ استاد گرامى، حجه الاسلام على صدرایى خویى در تصحیح این رساله و نیز از مساعدت برادر ارجمند جناب آقاى ابوالفضل حافظیان که نسخه کتابخانه مرعشى را در اختیارم نهادند تشکر و قدردانى کنم.
و الحمدللّه رب العالمین


1.فهرست نسخه هاى خطى کتابخانه عمومى حضرت آیت اللّه العظمى مرعشى نجفى، سید احمد حسینى، ج۲۴، ص۲۳۴ .

2.فهرست نسخه هاى خطى کتابخانه مرکزى دانشگاه تهران، محمدتقى دانش پژوه، ج۹، ص۱۳۵۹.


نظیم اللئالی - صفحه 373

بسم اللّه الرحمن الرحیم فاتحه آراى حدیث قدیم
الحمد للّه ربّ العالمین ومعزّ العالمین والصلوة والسلام على المخبر الصادق الأمین محمد بن عبداللّه خاتم النبیین وآله الأئمّة المحدّثین الذین بهم قوام الدین.
وبعد ۱ بر صیرفیان عالم امکان و جوهریان کشور کن فکان - که نقد هر جنس را به محک امتحان سنجیده و گوهر هر ذات را به نظر بصیرت دیده اند ـ معلوم است که گوهرى که زینتْ برِاو دوش جان ارباب ایمان تواند بود، نیست بجز گوهر شب چراغ احادیث اهل بیت طیبین که در ظلمات غوایت به روشنى آن، راه صواب را مى توان دید و این مخلصِ قلیل البضاعة به مقتضاى مضمون صدق مشحون: «من حفظ من أمّتی . . .» ۲ چهل حدیث از جواهر احادیث مأثوره در اصول و فروع دین مبین انتخاب نموده، مضمون هر یک را به رباعى در سلک نظم کشیده «به «نظیم اللئالی» موسوم ساخت و چون هر جوهرى را جوهر شناسى در کار، و هر متاعى را از خریدارى ناچار است و در این زمانِ مسعودِ


1.نسخه «الف»، این مقدمه را ندارد .

2.متن کامل آن چنین است: «من حفظ من أمتی أربعین حدیثا ممّا یحتاجون إلیه من أمر دینهم بعثه اللّه یوم القیامة فقیها عالما» . وسایل الشیعه، ج۱۸، ص۶۷


نظیم اللئالی - صفحه 374

عاقبت محمود، طالبِ این درّ نظیم و مشترىِ این جنس عظیم، صاحب نظرى است که دیده حق بین و خاطر حقانیت گزینش همواره به ترقیه حال ارباب کمال متوجّه و معطوف است و درویش نهادى که با وصف تقرّب شاهى پیوسته اوقاتش به مراقبت و معاونت زیردستان مصروف است، اعنى عالیجاه عمده مقربان درگاه خلایق پناه، زبده مخلصان دولت خواه مقرّب الحضرة العلیة العالیة الخاقانیة، مؤتمن الدولة البهیّة السلطانیة آقابى محمود بیک ۱ جُبّه دار باشى ۲ - شدّ اللّه أطناب دولته بأوتاد الخلود و رزقه شفاعة صاحب المقام المحمود - که از غایت وفور اخلاص و دولت خواهى همواره منظور نظر کیمیا اثر نواب همایون اشرف اعلا بوده، بسانِ ماه که استناره از آفتاب نموده، عالم را روشن مى دارد یا مانند ابر که از دریا استفاضه کرده، بر کوه و صحرا مى بارد، واسطه وصول فیوضات نامتناهى و رابطه حصول مرادات شاهنشاهى گشته، کِشت امانى و آمال عمومِ برایا و خصوصِ ارباب فضل و کمال را از رشحات سَحابِ برّ و احسان سرسبز و ریّان مى دارد؛ لهذا این گوهر منظوم به رسمِ تحفه و هدیه به نظر فیضْ اثر آن عالى گُهَر رسانید . امید که ثواب آن به روزگار آن والا شأن واصل و مقاصد نشأتین آن عالى مکان از باطن حضرات أئمّه معصومین علیهم السلام حاصل گردد، بحقّ محمّد و آل محمّد.

الهى این کفایت کیشْ سلطان                                که دانش منشأ خیر است و احسان
رضا جوینده معبود باشد به دولت عاقبت محمود باشد


1.بیک: عنوانى است ترکى که به شاهزادگان و نجبا داده مى شد و در عهد صفویه ـ زمان تألیف این اثر ـ عنوانِ تشریفاتى افراد قزلباش بوده است . (لغت نامه دهخدا، ج۳، ص۴۵۶۰).

2.جبه دار : سلاح دار، قورخانه چى .


نظیم اللئالی - صفحه 375

http://bayanbox.ir/view/2816279023922942021/%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%AA101.png۱.روى الشیخ الصدوق ابن بابویه فی عیون أخبار الرضا علیه السلام عن علی بن موسى الرضا، عن أبیه موسى بن جعفر الکاظم، عن أبیه جعفر بن محمد الصادق، عن أبیه محمد بن علی الباقر۱عن أبیه علی بن الحسین زین العابدین، عن أبیه الحسین بن علی سیدالشهداء عن أبیه علی بن أبیطالب أمیرالمؤمنین، قال.
روى الشیخ الصدوق ابن بابویه فی عیون أخبار الرضا علیه السلام عن علی بن موسى الرضا، عن أبیه موسى بن جعفر الکاظم، عن أبیه جعفر بن محمد الصادق، عن أبیه محمد بن علی الباقر ۲ عن أبیه علی بن الحسین زین العابدین، عن أبیه الحسین بن علی سیدالشهداء عن أبیه علی بن أبیطالب أمیرالمؤمنین، قال : قال رسول اللّه صلى الله علیه و آله:
«من حفظ من أمتی أربعین حدیثا ینتفعون به بعثه اللّه یوم القیامة فقیها عالما» ۳ .

محفوظ نمـا چهـل حدیث سالمْ              اى مرد خدا                                زآن روى کـه گفته فخر آل هاشـمْ      کـز امت مـا
هرکس که چهل حدیث را حفظ کند      کان نفع دهد مبعـوث کنـد خـداى او را عالـمْ             در روز جـزا

http://bayanbox.ir/view/2816279023922942021/%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%AA101.png۲.روى السید الرضی رضى الله عنه فی نهج البلاغة عن أمیرالمؤمنین و سید الموحّدین ـ صلوات اللّه علیه و على عترته العادلین ـ :.
«التوحید أن لا تتوهّمه والعدل أن لا تتّهمه». ۴

 

تا قول به توحید و عدالت نکنى                                خود را مقبول ربّ عزت نکنى
توحید بود اینکه توّهم نکنیش عدل اینکه برو به ظلم تهمت نکنى


1.در نسخه «ب» از اینجا تا آخر حدیثِ پنجم افتادگى دارد .

2.عیون أخبار الرضا، ج۲، ص۳۷ و با اندکى تفاوت در بحار الأنوار، ج۲، ص۱۵۶

3.نهج البلاغة ،ج ۴، ص ۱۰۸؛ بحارالانوار، ج۵، ص۵۲


نظیم اللئالی - صفحه 376

http://bayanbox.ir/view/2816279023922942021/%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%AA101.png۳.فی مسند أحمد بن حنبل عن خاتم النبیین ـ صلّى اللّه علیه وآله الطاهرین ـ أنّه قال لعلی أمیرالمؤمنین علیه السلام :.
«أنت منّی بمنزلة هارون من موسى غیر أنّه لا نبیَّ بعدی». ۱

 

فرمود جناب مصطفى فخر زمن                                با حضرت مرتضى على سرو چمن
از من تو چنانى که ز موسى هارون جز اینکه نبى یى نبود بعد از من

http://bayanbox.ir/view/2816279023922942021/%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%AA101.png۴.روى شیرویة بن شهردار الدیلمی فی فردوس الأخبار عن ابن عباس قال :. قال رسول اللّه صلى الله علیه و آله :
«لو اجتمع الناس على حبّ علی بن أبی طالب، لما خلق اللّه النار». ۲

 

در سلک محبان على خود را کَش                                فرموده رسولِ راستان در حقش
بر حب على بن ابى طالب، ناس گر جمع شدى خلق نگشتى آتش

http://bayanbox.ir/view/2816279023922942021/%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%AA101.png۵.فی الجمع بین الصحاح الستة عن القرشی صلى الله علیه و آله أنّه قال:.
«لایزال الإسلام عزیزا إلى اثنی عشر خلیفة کلّهم من قریش» ۳ .

اى تابع دینِ با قوام قرشى                                فرموده پیمبر همام قرشى
همواره بود ملت اسلام عزیز تا ختم دوازده امام قرشى


1.مسند أحمد بن حنبل، ج۳، ص۳۲؛ صحیح مسلم، ج۷، ص۱۲۰؛ سنن ابن ماجه، ج۱، ص۴۵؛ بحار الأنوار، ج۵، ص۶۹

2.الفردوس بمأثور الخطاب، ج۳، ص۳۷۳، ح۵۱۳۴؛ بحار الأنوار، ج۳۹، ص۲۴۸

3.مسند أحمد بن حنبل، ج۵، ص۱۰۰؛ بحار الأنوار، ج۳۶، ص۲۶۶


نظیم اللئالی - صفحه 377

http://bayanbox.ir/view/2816279023922942021/%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%AA101.png۶.روى الصدوق فی کمال الدین و تمام النعمة عن النبی صلى الله علیه و آله أنّه قال:

«الأئمة بعدی، الهادی علی والمهتدی الحسن والناصر الحسین والمنصور علی بن الحسین والشفّاعُ محمدٌ والنفّاعُ جعفرُ بن محمد والأمین موسى بن جعفر والرضا علیّ بن موسى والفَعّالُ محمَّد بن علی والمؤتمن علیّ بن محمد والعلاّم الحسن بن علی ومن یصلّی خلفه عیسى بنُ مریم القائم». ۱

 

بعدازعلى وحسن،حسین راهنماست                                با زین عباد و باقر و جعفر راست
موسى و رضا تقى علىّ هادى پس عسکرى ومهدى دین صاحب ماست

http://bayanbox.ir/view/2816279023922942021/%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%AA101.png۷.فی نهج البلاغة عن کعبة الصدّیقین وقبلة العارفین:

«عجبت لمن أنکر النشأة الأخرى وهو یرى النشأة الأولى». ۲                                        
                                            

آغاز حیات خویش هر کس داند                                در نشأه عَوْد شبهه اش چون ماند؟
در قبرِ رحم، جانْ بتو داد ایزد پاک اندر رحم قبر، چرا نتواند؟

http://bayanbox.ir/view/2816279023922942021/%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%AA101.png۸.روى الشیخ البهائی ـ روّح اللّه روحه ـ فی کتاب الأربعین عن أبی بصیر قال :


1.کمال الدین و تمام النعمة، ص۲۸۴

2.نهج البلاغة، ج۴، ص۳۰؛ مولانا در مثنوى معنوى، دفتر سوم [۳/۱۲۸۹] متناسب با مضمون روایت فوق چنین سروده است:

آنچنان کز نیست در هست آمدى                                                                    هین بگو چون آمدى! مست آمدى؟

احادیث و قصص مثنوى، ص۲۶۷


نظیم اللئالی - صفحه 378

سألت أباعبداللّه جعفر بن محمد الصادق ـ علیهماالسلام ـ عن أرواح المؤمنین، فقال:
«فی الجنّة على صُوَر أبدانهم لو رَأیْتَه لقلتَ فلانٌ». ۱

فرموده امام جعفر راست زبان                                باشد جان هاى پاک اهل ایمان
در باغ بهشت بر مثال ابدان گر بنگریش به دیده گویى که فلان

http://bayanbox.ir/view/2816279023922942021/%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%AA101.png۹.فی عدّة الداعی للشیخ الزاهد أحمد بن فهد الحلّی ـ أحلّه اللّه فی دار النعیم ـ فی الحدیث القدسی:

«عبادی الصدیقین! تنعّموا بعبادتی فی الدنیا فإنّکم بها تنعّمون فی الجنّة». ۲


هر کارکنى به عالم اى پاک سرشت  از سود و زیان                                آید به بـرت بـه روى زیبـا یـا زشـت؛ گویـد: رحمان
بـایـد بــه عبـادتـم تنـعـم بـکنیـد در دار فنـــــا بـا آن بنمـاییـد تنـعـم بـه بهـشت اى صـدیـقـان

http://bayanbox.ir/view/2816279023922942021/%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%AA101.png۱۰.فی الکافی عن سید الأنبیاء ـ صلّى اللّه علیه واله ـ :

«طلب العلم فریضة على کل مسلم». ۳

دانش بطلب که سازدت شیرین کام                                از علم بود چاشنى دین به قوام
فرمود نبى: فرض بود جُستن علم بر هر که بود ز خیل اهل اسلام


1.الأربعون حدیثاً، ص۴۹۹ ؛ ترجمه قطب شاهى، ص۶۲۹

2.عدّة الداعی، ص۱۹۴؛ بحار الأنوار، ج۸، ص۱۵۵

3.الکافی، ج۱، ص۳۰و۳۱؛ وسایل الشیعة، ج۱۸، ص۱۶؛ مولانا در دفتر ششم [۶/۲۵۹۹] با اشاره به روایت مذکور چنین مى سراید: نفع و ضرّ هر یکى از موضع است علم ازین رو واجب است و نافع است احادیث و قصص مثنوى، ص۵۶۷


نظیم اللئالی - صفحه 379

http://bayanbox.ir/view/2816279023922942021/%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%AA101.png۱۱.فی عدّة الداعی عن نوراللّه الذی لایطفى، محمّدٍ المصطفى صلى الله علیه و آله :

«مثل الذی یُعلِّم الخیر ولا یَعْمَلُ به، مَثَلُ السراج یضیء للنّاس ویحرق نفسه». ۱

عالم که به علم مجلس افروزاند                                اما نکند خود آنچه آموزاند
مانند چراغى ست که مى بخشد نور بر مردم و خویش را همى سوزاند

http://bayanbox.ir/view/2816279023922942021/%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%AA101.png۱۲.فی نهج البلاغة عن أمیر المؤمنین وقدوة العلماء العاملین:

«العلم یهتف بالعمل، فإن أجابه وإلاّ ارتحل». ۲

 

هر علم که بى عمل بود ناید کار                                بر صاحب خود وبال جان باشد و عار
فریاد زند علم و عمل را خواند گر داد جواب ورنه بربندد بار

http://bayanbox.ir/view/2816279023922942021/%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%AA101.png۱۳.فی الکافی عن سید المرسلین ـ علیه و آله صلوات المصلّین ـ :


1.عدة الداعی، ص۷۰؛ بحار الأنوار، ج۲، ص۳۸

2.نهج البلاغة : ج۴، ص۸۵؛ بحار الأنوار، ج۲، ص۳۳


نظیم اللئالی - صفحه 380

«الصّلاة عمود دینکم». ۱

 

سور و فرح دل حزین است نماز                                هم موجب فردوسِ برین است نماز
هم مهر نکاح حور عین است نماز فرموده نبى: ستون دین است نماز

http://bayanbox.ir/view/2816279023922942021/%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%AA101.png۱۴.روى الکلینی ـ زاد اللّه قربه ـ فی الکافی عن الرضا علیه السلام قال:

«أقرب ما یکون العبد من اللّه تعالى وهو ساجد». ۲

 

باید که همیشه بنده زاهد باشد                                بى عجب و ریا و کبر، عابد باشد
نزدیکترین حالت بنده به خداوقتى است که همچو سایه ساجد باشد

http://bayanbox.ir/view/2816279023922942021/%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%AA101.png۱۵.فی عدّة الداعی قال سیّد الأوصیاء ـ صلوات اللّه علیه ـ :

«الجلسة فی الجامع خیرٌ لی من الجلسة فی الجنّة، فإنّ الجنّة فیها رضا نفسی والجامع فیه رضا ربّی». ۳

 

فرموده على: نشستنم در مسجد                                خوشتر ز نشستن بهشت از سرِ جد
زانرو که در این بود رضاى نفسم وندر مسجد بود رضاى ایزد

http://bayanbox.ir/view/2816279023922942021/%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%AA101.png۱۶.فی مفتاح الفلاح للشیخ البهائی ـ فتح اللّه له باب الرضوان ـ عن النبی صلى الله علیه و آله :


1.الکافی، ج۲، ص۱۹

2.الکافی، ج۳، ص۲۶۵؛ عیون أخبار الرضا، ج۲، ص۷؛ وسایل الشیعة، ج۴، ص۹۷۹؛ بحار الأنوار، ج۸۵، ص۱۶۲

3.عدة الداعی، ص۱۹۴


نظیم اللئالی - صفحه 381

«من خاف أدلج ومن أدلج بلغ المنزل». ۱

 

آن کس آهوى فیض نخجیر۲کند                                کاندر شب تار ناله زنجیر کند
شبگیر کند هر آنکه دارد خوفى منزل برسد هر آنکه شبگیر کند

http://bayanbox.ir/view/2816279023922942021/%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%AA101.png۱۷.روى الصدوق الفقیه محمد بن بابویه فی کتاب من لا یحضره الفقیه عن صادق آل محمّدٍ ـ صلوات اللّه علیهم ـ أنّه قال:

«ما من عبدٍ یقرأ آخِرَ الکهفِ حین ینام إلاّ استیقظ من منامه فی الساعة التی یرید». ۳

 

قرآن خوانى شوى زمستى هشیار                                مکشوف شود بر تو بسى از اسرار
هرکس خواند به وقت خواب آخرکهف هر دم خواهد زخواب گردد بیدار

http://bayanbox.ir/view/2816279023922942021/%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%AA101.png۱۸.فی شهاب القضاعی و تفسیر البیضاوی عن المبعوث بالحنیفیّة السّمحةِ البیضاء ـ صلّى اللّه علیه وآله الکرام ـ :

«الزکاة قنطرة الإسلام». ۴

 

افزون کندت نقود و انعام، زکات                                دین را کند از کمال، اتمام، زکات
از ختم رُسُل، شافِع کل بر سر پُل مروى است که باشد پُلِ اسلام،زکات


1.مفتاح الفلاح، ص ۲۲۹ ؛ بحار الأنوار، ج۸۷، ص۱۸۹

2.نَخجیر یا نَخچیر : شکار، حیوانى که او را شکار مى کنند.

3.من لایحضره الفقیه، ج۱، ص۴۷۱

4.شرح شهاب الأخبار، ص۸۷


نظیم اللئالی - صفحه 382

http://bayanbox.ir/view/2816279023922942021/%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%AA101.png۱۹.فی الکافی قال رسول اللّه صلى الله علیه و آله :

«صدقةُ السرِّ تُطفئُ غَضَبَ الربِّ ـ تبارکَ و تعالى ـ ». ۱

 

زان سان که کنى زکشفِ عصیان پرهیز                                چون گنج، نهانْ نماى طاعت را نیز
فرموده نبى: تصدّق پنهانى خاموش نماید غضب ربّ عزیز

http://bayanbox.ir/view/2816279023922942021/%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%AA101.png۲۰.فی نهج البلاغة:

«ما أحسَنَ تواضع الأغنیاء للفقراء طلبا لما عنداللّه ـ تعالى ـ وأحسنُ منه تیهُ الفقراء على الأغنیاء اتّکالاً على اللّه ـ تعالى ـ ». ۲

 

نیکوست تواضعِ غنى بهر فقیر                                از راه رضاى ربّ بى مثل و نظیر
نیکوتر از آن کبر فقیر است بر او از روى توکل به خداوندِ کبیر

http://bayanbox.ir/view/2816279023922942021/%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%AA101.png۲۱.فی الکافی قال رسول اللّه صلى الله علیه و آله :

«الصّوم جُنّةٌ مِنَ النّار». ۳

 

گر با خبر از آتش دوزخ باشد                                دل را حذر از آتش دوزخ باشد
خود را به پناه روزه بر از آتش روزه سپر از آتشِ دوزخ باشد


1.الکافی، ج۴، ص۷ـ۸ ؛ من لایحضره الفقیه، ج۲، ص۶۷؛ تهذیب الأحکام، ج۴، ص۱۰۵

2.نهج البلاغة، ج۴، ص۹۵؛ بحار الأنوار، ج۷۵، ص۱۲۳

3.الکافی، ج۲، ص۱۹ و ص۲۴ و ج۴، ص۶۲؛ من لایحضره الفقیه، ج۲، ص۷۴


نظیم اللئالی - صفحه 383

http://bayanbox.ir/view/2816279023922942021/%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%AA101.png۲۲.فی کتاب من لایحضره الفقیه، رُوی :

«أنَّ النّظرَ إلى الکعبة عبادةٌ والنظر إلى الوالدین عبادةٌ والنظر إلى المصحف من غیر قراءةٍ عبادةٌ والنظر إلى وجه العالم عبادةٌ والنظر إلى آل محمّدٍ ـ صلوات اللّه علیهم ـ عبادةٌ». ۱

 

بر کعبه حق نظر عبادت باشد                                بر مادر و بر پدر عبادت باشد
بر مصحف بى قرائت و بر عالِم بر آل پیامبر عبادت باشد

http://bayanbox.ir/view/2816279023922942021/%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%AA101.png۲۳.روى شیخ الطائفة فی کتاب صلوة التهذیب عن قبلة الصادقین أبی عبداللّه علیه السلامأنّه قال:

«حِجّة أفضل من الدنیا وما فیها». ۲

 

اندر ره کعبه سر بجاىِ پا نه                                بر خال سیاه حجرش شو واله
در راه خداى صرف کن مال جهان یک حج بود از دنیى وما فیها، به

http://bayanbox.ir/view/2816279023922942021/%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%AA101.png۲۴.فی شهاب القضاعی عن سید المرسلین وامام المجاهدین ـ صلوات اللّه علیه وآله الطاهرین ـ :

«الجَنّة تحت ظلال السیوف». ۳

 

مگذار ز کف جهاد اى نیک سرشت                                محروم شد ازبهشت هرکس که بهشت
گر کشته شوى زنده جاوید شوى در سایه تیغ ها بود باغ بهشت


1.من لایحضره الفقیه، ج۲، ص۲۰۵؛ الکافی، ج۴، ص۲۴؛ وسایل الشیعة، ج۹، ص۳۶۴

2.تهذیب الأحکام، ج۲، ص۲۴۰

3.شرح شهاب الأخبار، ص۴۱؛ بحار الأنوار، ج۳۳، ص۴۵۷


نظیم اللئالی - صفحه 384

http://bayanbox.ir/view/2816279023922942021/%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%AA101.png۲۵.فی الکافی أنّه سُئِلَ رسولُ اللّه صلى الله علیه و آله :

«مَا الجِهادُ الأکبر؟ قال: جِهَادُ النّفس». ۱

 

چونْ سگ به تو نفس حمله آور باشد                                از جمله اعداىِ تو بدتر باشد
با نفس جهاد کن گرت مردى هست کز قول نبى: جهاد اکبر باشد

http://bayanbox.ir/view/2816279023922942021/%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%AA101.png۲۶.فی کتاب من لایحضره الفقیه عن النبی صلى الله علیه و آله :

«دِرْهَمُ رِبوا أعظم عنداللّه ـ عزّوجلّ ـ من سبعینَ زنیة کلّها بِذاتِ محرمٍ فی بیت اللّه الحرام». ۲

 

یکباره زیان است که سودش شده نام                                فرموده جناب مصطفى خیر انام :
اعظم دِرَمى ربا ز هفتاد زنا با محرم خویش جمله در بیت حرام

http://bayanbox.ir/view/2816279023922942021/%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%AA101.png۲۷.فی نهج البلاغة عن أمیرالمؤمنین وقبلة أهل الدین ـ صلوات اللّه علیه إلى یوم الدین ـ :

«الدَّیْنُ هَمٌّ باللیلِ وذُلٌّ بالنهارِ». ۳

 

از جامه راحت کُنَدَت عارى، قرض                                بیچاره تر از تو کیست گر دارى قرض
همّى نبود چو همّ دین اى یاران در شب همّ و در روز بود خوارى، قرض


1.الکافی، ج۵، ص۱۲

2.من لایحضره الفقیه، ج۴، ص۳۶۷

3.حدیثى با این عبارت در نهج البلاغه یافت نشد؛ عوالی اللئالی، ج ۲، ص ۲۵۶


نظیم اللئالی - صفحه 385

http://bayanbox.ir/view/2816279023922942021/%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%AA101.png۲۸.فی نهج البلاغة عن أمیرالمؤمنین وسید المتقین ـ صلوات اللّه علیه ـ :

«اتّقوا مَعاصِىَ اللّه فی الخَلَوات فإنّ الشاهِد هو الحاکم». ۱

 

هر کس به خداى خویش عالم باشد                                بر معصیتش همیشه نادم باشد
پرهیز ز عصیان خدا در خلوات کان ذات که شاهد است حاکم باشد

http://bayanbox.ir/view/2816279023922942021/%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%AA101.png۲۹.فی الکشّاف عن طبیب قلوب المحبّین وحبیب ربّ العالمین صلى الله علیه و آله :

«المِعدَةُ بیتُ الداءِ والحِمیَةُ رأسُ کلِّ دواءٍ وأعطِ کلَّ بَدَنٍ ما عَوَّدْتَهُ».

وقریبٌ منه فی خصال الصدوق قدس سره ۲

گردد ز شکم همیشه جان غم پرورد                                فرمود نبى: معده بود خانه درد
پرهیز بود سر دواها همگى هر تن بدهش آنچه بدان عادت کرد

http://bayanbox.ir/view/2816279023922942021/%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%AA101.png۳۰.فی الکافی قال رسول اللّه صلى الله علیه و آله :

«من ترک التزویج مخافة العیلَةِ فقد أساء ظنَّهُ باللّه ـ عزَّوجلَّ». ۳

خوشوقت کسى که کامرانى کرده                                با ماه رخى عیش نهانى کرده
هر کس که کند ترک نکاح از غم فقر با واهب رزق بد گمانى کرده


1.نهج البلاغة، ج۴، ص۷۷؛ بحار الأنوار، ج۷۳، ص۳۶۴

2.تخریج الأحادیث والآثار الواقعة فی تفسیر الکشاف للزمخشری، ج۱، ص۴۵۹؛ بحار الأنوار، ج۶۵، ص۱۲۳؛ مولانا در دفتر اول [۱/۲۹۱۵ و ۲۹۱۶] با اشاره به روایت مذکور، چنین مى سراید: اِحتِماها بر دواها سَرور است زانکه خاریدن فزونىِّ گَراست اِحتِما اصل دوا آمد یقین اِحتِما کن قوّت جانَت ببین.

3.الکافی، ج۵، ص۳۳۰ـ۳۳۱


نظیم اللئالی - صفحه 386

http://bayanbox.ir/view/2816279023922942021/%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%AA101.png۳۱.فی الکتب الأربعة وغیرها عن سید ولد آدم صلى الله علیه و آله :

«الولد للفراش و للعاهر الحجر». ۱

 

اول قطعى بود پدر را ز ولد کان                                در رحم حرام او را فکند
زانرو که ولد به شرع باشد ز فراش از بهر زناکار بود سنگ رمد

http://bayanbox.ir/view/2816279023922942021/%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%AA101.png۳۲.فی کتاب الدرر والغرر عن أمیرالمؤمنین علیه السلام :

«صلةُ الرحمِ توسّع الآجال وتُنمی الأموال» ۲

 

باید که همیشه رحم بر خویش کنى                                احسان به رحم، رحم به درویش کنى
عمر و مالت فزون کند وصل رحم باخویش کنى هر آنچه با خویش کنى

http://bayanbox.ir/view/2816279023922942021/%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%AA101.png۳۳.فی کتاب من لایحضره الفقیه عن فاتح الخیر نبیّنا صلى الله علیه و آله :

«جُعلتِ الذنوب کلّها فی بیتٍ وجُعِلَ مِفْتاحُها شُرْبَ الخمرِ». ۳

 

بر دین و خرد بود زیان خوردن مى                                زاید همه آشوب جهان خوردن مى
گردانده شده ذنوب در یک خانه گردانده شده کلید آن خوردن مى


1.من لایحضره الفقیه، ج۴، ص۳۸۰؛ بحار الأنوار، ج۳۳، ص۲۱۱

2.غرر الحکم و درر الکلم، ج۴، ص۲۱۵

3.من لایحضره الفقیه، ج۴، ص۳۵۴


نظیم اللئالی - صفحه 387

http://bayanbox.ir/view/2816279023922942021/%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%AA101.png۳۴.فی ثِمارِ القلوبِ عَن النّبی صلى الله علیه و آله :

«من هَدَمَ بنیان اللّه فهو ملعونٌ». ۱ وفی الغریبین للهروى «بُنیان ربّه».

هرکس که به گردنش به ناحق خون است                                مستوجب لعن خالق بى چون است
بنیان خداست پیکر انسانى هرکس که خراب سازدش ملعون است

http://bayanbox.ir/view/2816279023922942021/%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%AA101.png۳۵.فی نهج البلاغة :

«تذلّ الأمور للمقادیر حتّى یکون الحتف فی التدبیر» ۲

 

تقدیر بود شیر و دو عالم نخجیر                                تدبیر چه مى کند به تقدیر قدیر
گردند امور، جمله رام تقدیر تا آن که بود هلاک، اندر تدبیر

http://bayanbox.ir/view/2816279023922942021/%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%AA101.png۳۶.فی نهج البلاغة فی وصایا أمیرالمؤمنین لابنه الحسن ـ صلوات اللّه علیهما ـ :

«إیّاک أن تذکُرَ مِنَ الکلام ما یکون مُضحِکا وإن حکیتَ ذلک عن غیرک».

۳اى آن که ز قدر خویشتن با خبرى                                از کم شدن وقار خود با حذرى
زنهار! مگوى آن چه مضحک باشد هر چند حکایتش کنى از دگرى


1.ثمار القلوب فی المضاف والمنسوب، ج۱، ص۹۵ مولانا در دفتر اول [۱/۳۹۸۵ و ۳۹۸۶] با استفاده از روایت فوق چنین مى سراید:

تو نگاریده کف مولیستىآنِ حقّى کرده من نیستى نقش حق را هم به امر حق شکَنبر زُجاجه دوست سنگِ دوست زن

2.نهج البلاغة، ج۴، ص۵

3.نهج البلاغة، ج۳، ص۵۶


نظیم اللئالی - صفحه 388

http://bayanbox.ir/view/2816279023922942021/%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%AA101.png۳۷.فی الکافی قال رسول اللّه صلى الله علیه و آله :

«من أعتق مسلما أعتق اللّه بکُلِّ عضوٍ منهُ عضوا من النّار». ۱

هر بنده که بهرِ حق چو آزاده دلان                                آزاد کند بنده صاحب ایمان
آزاد کند خدا به هر عضوى از او عضوى ز آن شخص از عذاب نیران

http://bayanbox.ir/view/2816279023922942021/%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%AA101.png۳۸.فی الکافی عن أبی عبداللّه علیه السلام :

«العقل ما عبد به الرحمان واکتسب به الجنان». ۲

عقل آن نبود که آورد دنیى زشت                                کان دور کند تو مکسوب شود بهشت پاکیزه سرشترا ز نزدیک بهشت
آن است خرد کزان شود حق معبود

http://bayanbox.ir/view/2816279023922942021/%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%AA101.png۳۹.فی نهج البلاغة :

«القلبُ مصحَفُ البَصَر» ۳ وفیه أیضا «الفِکر مرآة صافیة». ۴

دل هست تو را رفیق دیرینه صاف                                آیینه مطلبت بود سینه صاف
بى فکرمباش گردلت هست که هست دل مصحف دیده فکر آیینه صاف

1.الکافی، ج۶، ص۱۸۰

2.الکافی، ج۱، ص۱۱

3.نهج البلاغة، ج۴، ص۹۶

4.نهج البلاغة، ج۴، ص۸۵


نظیم اللئالی - صفحه 389

http://bayanbox.ir/view/2816279023922942021/%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B9%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%AA101.png۴۰.فی عیون أخبار الرضا عن علیّ بن موسى الرضا عن أبیه موسى بن جعفر الکاظم عن أبیه جعفر بن محمدٍ الصادق عن أبیه محمّد بن علیّ الباقر عن أبیه علیّ بن الحسین زین العابدین عن أبیه الحسین بن علیّ سیّد الشهداء عن أبیه علیّ بن أبی طالب أمیرالمؤمنین قال: قال رسول اللّه صلى الله علیه و آله :
«ما أخلص عبدٌ للّه عزّوجلّ أربعین صباحا إلاّ جرت ینابیعُ الحکمة من قلبِه عَلى لسانِه». ۱

 

اخلاص بِوَرز تا شوى پاک روان                                اخلاص بود صیقل آیینه ی جان
هرکس که چهل صباح ورزد اخلاص از دل رودش عیون حکمت به زبان

خاتمة

این نظم نکو نمایدت راه هدا                                جان را بکند به سوى فردوس ندا
در ماه محرّم هزار و صد و دو صد شکر تمام شد به توفیق خدا


***

پىِ نام و تاریخ این نظم عالى                                رقم کرد کِلکم «نظیم اللئالی»

سبحان ربّک ربّ العزّة عمّا یصفون وسلامٌ على المرسلین والحمد للّه ربّ العالمین.


1.عیون أخبار الرضا، ج ۲، ص ۶۹؛ بحارالأنوار، ج۷۰، ص۲۴۲


نظیم اللئالی - صفحه 390

منابع تحقیق

ـ احادیث و قصص مثنوى، بدیع الزمان فروزانفر، مؤسسه انتشارات امیرکبیر تهران، 1376 ه ش.
- الأربعون حدیثاً، الشیخ البهائى العاملىّ، دارالثقلین، بیروت - لبنان، چاپ اول:1415 ه .
ـ اعیان الشیعة، سیدمحسن امین، تحقیق حسن امین، دار التعارف للمطبوعات، بیروت: 1406ه .
ـ بحار الأنوار، علامه محمد باقر بن محمدتقى مجلسى (م 1111ه )، مؤسسه وفاء، بیروت، چاپ دوم: 1403ه .
ـ تخریج الأحادیث والآثار الواقعة فی تفسیر الکشاف للزمخشری، حافظ جمال الدین أبومحمد عبداللّه بن یوسف بن محمد زیلعى (م 762ه ) دار ابن خزیمة، الریاض، چاپ اول: 1414ه .
ـ تذکرة المعاصرین، حزین لاهیجى، نشر میراث مکتوب .
ـ ترجمه قطب شاهى، نرم افزار معجم مداخل شیعه، مؤسسه نشر حدیث اهل البیت علیهم السلام، تهران : 1375 ش .
ـ تلامذه علامه مجلسى، سیداحمد حسینى، مطبعة الخیام، قم: 1410ه .


نظیم اللئالی - صفحه ۳۹۱

ـ تهذیب الأحکام، أبوجعفر محمد بن حسن معروف به شیخ طوسى (م۴۶۰ه )، تحقیق وتعلیق سیدحسن موسوى، دارالکتب الاسلامیة .
ـ ثمار القلوب فى المضاف والمنسوب، عبدالملک بن محمد بن اسماعیل ثعالبى نیشابورى، تحقیق و شرح ابراهیم صالح، دارالبشائر، چاپ اول: ۱۴۱۴ه، دمشق .
ـ الذریعة إلى تصانیف الشیعة، شیخ آقابزرگ تهرانى، مؤسسه مطبوعاتى اسماعیلیان، قم .
ـ سنن ابن ماجه، محمد بن یزید قزوینى (م ۲۷۵ه)، دارالفکر، بیروت .
ـ شرح شهاب الاخبار، قاضى قضاعى، مقدمه و تصحیح و تعلیق از سیدجلال الدین حسنى ارموى، مرکز انتشارات علمى و فرهنگى.
ـ صحیح مسلم، مسلم بن حجاج نیشابورى (م۲۶۱ه )، دارالفکر، بیروت .
ـ طبقات اعلام الشیعة، شیخ آقابزرگ تهرانى، تحقیق على نقى منزوى، مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران .
ـ عدة الداعی، احمد بن فهد حلّى، تحقیق احمد موحدى قمى، مکتبة الوجدانی .
ـ عوالی اللئالی، ابن أبی الجمهور، تحقیق آقا مجتبى عراقى، مطبعة سید الشهداء .
ـ عیون أخبار الرضا، شیخ صدوق (م۳۸۱ه )، نرم افزاز معجم داخل شیعه، مؤسسه نشر حدیث اهل البیت علیهم السلام، تهران: ۱۳۷۵ه .
ـ غررالحکم و دررالکلم، عبدالواحد آمدى، تحقیق محدث ارموى، نشر دانشگاه تهران .
ـ الفردوس بمأثور الخطاب، أبى شجاع شیرویة بن شهردار بن شیرویة الدیلمى


نظیم اللئالی - صفحه ۳۹۲

الهمدانى، دارالکتب العلمیة، بیروت ـ لبنان، چاپ اول: ۱۴۰۶ه .
ـ الکافی، ابوجعفر محمد بن یعقوب بن اسحاق کلینى، مطبعه حیدرى، تحقیق على اکبر غفارى، دارالکتب الاسلامیة.
ـ کمال الدین وتمام النعمة، شیخ صدوق (م ۳۸۱ه)، تصحیح و تعلیق على اکبر غفارى، مؤسسه نشر اسلامى وابسته به جامعه مدرسین حوزه عملیه قم، ۱۴۰۵ه .
ـ لغت نامه دهخدا، على اکبر دهخدا، مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، چاپ اول از دوره جدید، ۱۳۷۲ش.
ـ مسند احمد، امام احمد بن حنبل (م۲۴۱ه )، دار صادر، بیروت .
ـ مفتاح الفلاح، شیخ بهایى، نرم افزار معجم مداخل شیعه، مؤسسه نشر حدیث اهل البیت علیهم السلام، تهران : ۱۳۷۵ ش
ـ من لا یحضره الفقیه، شیخ صدوق (م ۳۸۱ه)، تحقیق على اکبر غفارى، جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ۱۴۰۴ه .
ـ نهج البلاغة، شرح شیخ محمد عبده، دارالمعرفة، بیروت .
ـ وسائل الشیعة، شیخ حرّ عاملى (م ۱۱۰۴ه )، تحقیق شیخ عبدالرحیم ربانى شیرازى، دارالاحیاء التراث العربى، ۱۴۰۳ه ،بیروت.